KUALA LUMPUR, 12 Mei – Ketika ketegangan geopolitik semakin memuncak dan rantaian bekalan global terus tegang, ASEAN perlu memperkukuh penyelarasan maritim secara kolektif bagi melindungi laluan laut kritikal dan mengekalkan kestabilan serantau.
- Selat Melaka dan Laut China Selatan penting kepada aliran tenaga dan perdagangan; gangguan boleh menjejaskan pertumbuhan ekonomi serta keselamatan serantau.
- Konflik jauh seperti di Teluk boleh merebak, menjadikan laluan sempit maritim alat geopolitik dan mengancam rantaian bekalan.
- Perkukuh mekanisme seperti STRAITREP, rondaan Selat Melaka, Eyes in the Sky dan Forum Pengawal Pantai untuk keselamatan serta pengurusan trafik.
- Percepat ASEAN Maritime Connectivity, Single Shipping Market dan penubuhan Pusat Maritim; manfaatkan perkongsian luar untuk pertahankan kebebasan pelayaran berasaskan peraturan.
Penutupan Selat Hormuz di tengah-tengah konflik Amerika Syarikat (AS)-Israel-Iran mendedahkan kerentanan rantau ini terhadap gangguan bekalan makanan, tenaga, baja dan rantaian logistik, sekali gus menekankan keperluan mendesak untuk memastikan laluan maritim ASEAN kekal selamat, terbuka dan berdaya tahan.
Penganalisis maritim dan sarjana, Nazery Khalid berkata Selat Melaka dan Laut China Selatan adalah antara laluan maritim paling penting di rantau ini, berperanan sebagai koridor utama aliran tenaga dan perdagangan global merentasi Asia Tenggara serta Asia Pasifik.
Beliau berkata Selat Melaka, antara laluan laut paling sibuk di dunia mengendalikan kira-kira satu perempat barangan dagangan global dan dua pertiga jumlah penghantaran kontena dunia, selain memudahkan kira-kira satu pertiga perdagangan minyak global melalui laut, menjadikannya laluan kritikal tenaga yang amat penting di peringkat global.
Nazery memberi amaran wujud kebimbangan semakin meningkat bahawa konflik di Asia Barat boleh merebak melangkaui Teluk ke laluan air strategik di rantau lain termasuk Asia Tenggara, sekali gus mencetuskan kebimbangan terhadap kemungkinan laluan sempit maritim seperti Selat Melaka dijadikan senjata geopolitik.
“Jika ini berlaku, gangguan terhadap trafik perkapalan di laluan laut strategik ini akan membawa kesan buruk kepada rantau ini, termasuk kekurangan tenaga dan gangguan rantaian bekalan yang boleh mengancam pertumbuhan ekonomi serta menggugat keselamatan serantau,” katanya kepada Bernama.
Nazery berkata pelabuhan utama di sepanjang Selat Melaka mempunyai rangkaian hubungan yang luas dengan pelabuhan di Teluk dan seluruh dunia, manakala industri serta perniagaan Asia Tenggara pula sangat bersepadu dalam rantaian bekalan global melalui perdagangan maritim, menjadikan rantau ini amat terdedah kepada gangguan di laluan air strategik itu.
Beliau berkata konflik di Teluk telah pun mengganggu pengangkutan tenaga melalui Selat Hormuz, yang membawa kira-kira 20 peratus bekalan minyak dan gas dunia.
Beliau berkata keadaan itu menunjukkan bagaimana gangguan di laluan sempit maritim utama boleh merebak dengan pantas kepada rantaian bekalan global dan pasaran tenaga, sekali gus menjadikan ekonomi ASEAN khususnya terdedah berikutan kebergantungan tinggi terhadap perdagangan maritim dan tenaga import.
Sehubungan itu, Nazery berkata ASEAN sudah mempunyai beberapa mekanisme untuk memperkukuh kerjasama maritim, khususnya di Selat Melaka termasuk Mekanisme Kerjasama, Kumpulan Pakar Teknikal Tiga Pihak dan Sistem Pelaporan Kapal Mandatori (STRAITREP) yang membantu mengurus trafik perkapalan, meningkatkan keselamatan pelayaran dan melindungi alam sekitar marin.
Beliau berkata inisiatif keselamatan maritim serantau seperti Rondaan Selat Melaka dan rondaan bersama udara-maritim Eyes in the Sky turut memainkan peranan penting dalam melindungi laluan air strategik itu daripada ancaman bukan tradisional yang ditimbulkan aktor bukan negara.
“Negara-negara pesisir Selat Melaka dan ASEAN perlu memperkukuh mekanisme sedia ada ini serta meningkatkan kerjasama bagi memastikan keberkesanannya dalam memelihara keselamatan maritim, melindungi persekitaran marin serta menjamin kebebasan pelayaran dan keselamatan perkapalan,” katanya.
Nazery berkata ASEAN juga perlu mempercepat inisiatif seperti “ASEAN Maritime Connectivity” dan “ASEAN Single Shipping Market” bagi memperkukuh daya saing, daya tahan dan kesalinghubungan rantaian bekalan serantau.
Beliau berkata ASEAN mesti memanfaatkan pengaruh kolektif serta perkongsian dengan kuasa luar bagi mempertahankan perdagangan berasaskan peraturan dan kebebasan pelayaran, sambil melindungi laluan laut serantau daripada gangguan geopolitik.
“Ini juga boleh membantu ASEAN menegaskan kedudukannya dalam membentuk seni bina strategik dan keselamatan serantau serta menentukan hala tujunya sendiri, dan bukan sekadar menjadi pemerhati kepada percaturan kuasa luar di perairan rantau ini,” katanya.
Nazery berkata ASEAN turut memperluas kerjasama maritim praktikal menerusi inisiatif seperti cadangan penubuhan Pusat Maritim ASEAN di Filipina, yang bertujuan meningkatkan penyelarasan maritim, kesedaran domain maritim dan tindak balas terhadap ancaman keselamatan serantau.
Beliau berkata negara anggota juga memperkukuh kerjasama melalui mekanisme seperti Forum Pengawal Pantai ASEAN dan perkongsian maklumat maritim yang dipertingkat bagi melindungi laluan laut kritikal serantau.
Pada Sidang Kemuncak ASEAN ke-48 di Cebu baru-baru ini, pemimpin ASEAN menegaskan semula komitmen untuk mengekalkan keamanan, keselamatan dan kestabilan di perairan serantau selaras dengan undang-undang antarabangsa, khususnya Konvensyen Pertubuhan Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut 1982 (UNCLOS).
Para pemimpin ASEAN turut menekankan kepentingan memperkukuh kerjasama dan penyelarasan maritim bagi melindungi kebebasan pelayaran, perdagangan sah tanpa halangan serta laluan perdagangan maritim yang selamat.- BERNAMA
