Belanjawan 2027, tanggungjawab memenuhi hak asasi

SAUDARA PENGARANG

Apabila bantuan dinaikkan, kerajaan berhak menjelaskan pencapaiannya. Rakyat pula berhak bertanya sama ada kehidupan mereka benar-benar bertambah baik. Soalan itu bukan tanda tidak bersyukur.

Wang awam dibelanjakan untuk memenuhi keperluan masyarakat, dan penerimanya tetap mempunyai hak untuk menilai keputusan yang menentukan kehidupan mereka.

Belanjawan 2027 yang dibentangkan pada 9 Oktober 2026 membuka ruang penting untuk penelitian ini. Peruntukan Sumbangan Tunai Rahmah (STR) dan Sumbangan Asas Rahmah (SARA) bertambah. Bantuan penjagaan dinaikkan, sementara pembelaan awam turut diberi perhatian.

Semua ini menyentuh persoalan yang dekat dengan undang-undang hak asasi manusia: kemampuan memenuhi keperluan asas, kehidupan bermaruah dan peluang mempertahankan kebebasan diri.

Pertambahan tersebut wajar disambut. Namun, penilaian belanjawan perlu sampai kepada persoalan yang lebih mendasar. Bagaimanakah kadar bantuan ditentukan?

Adakah syarat yang seragam memberikan peluang yang adil kepada orang yang berbeza keadaannya? Apabila keputusan pentadbiran tersilap, sejauh manakah rakyat mempunyai jalan untuk membetulkannya?

Jawapan kepada soalan ini menentukan sama ada perlindungan yang dijanjikan dapat digunakan dalam kehidupan sebenar. Dari sudut hak asasi, penerima bantuan mempunyai kedudukan sebagai pemegang hak, sementara negara memikul kewajipan yang perlu ditunaikan dan dipertanggungjawabkan.

Hubungan ini menuntut alasan yang munasabah bagi keputusan perbelanjaan serta kesediaan membaiki pelaksanaan apabila rakyat tercicir

Ruang Budi Bicara dan Batas Kewajipan

Kerajaan mempunyai ruang yang luas untuk menentukan keutamaan perbelanjaan. Tuntutan kesihatan, pendidikan, keselamatan dan pembangunan perlu dipertimbangkan bersama, sedangkan sumber negara terbatas.

Undang-undang hak asasi tidak menyediakan satu formula belanjawan yang wajib dipakai oleh semua negara. Sebaliknya, ia menetapkan kewajipan yang perlu dihormati ketika pilihan tersebut dibuat.

Perkara 8(1) Perlembagaan Persekutuan menjamin kesamarataan di sisi undang-undang dan perlindungan undang-undang yang sama rata. Peruntukan ini tidak menentukan jumlah bantuan yang mesti dibayar kepada seseorang.

Namun, pentadbiran skim bantuan tetap perlu diteliti dari segi tujuan, asas pengelasan dan cara kuasa dilaksanakan. Perbezaan agihan tidak dengan sendirinya menyalahi Perlembagaan; yang perlu diperiksa ialah alasan dan kesahan perbezaan itu.

Pada peringkat antarabangsa, Malaysia telah menyertai Konvensyen mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC) dan Konvensyen mengenai Hak Orang Kurang Upaya (CRPD), tertakluk kepada reservasi serta perisytiharannya.

Perkara 4 CRC dan Perkara 4(2) CRPD menghendaki langkah pelaksanaan hak ekonomi, sosial dan budaya diambil setakat maksimum sumber yang tersedia. Frasa ini membawa tuntutan yang lebih berat daripada sekadar membelanjakan apa-apa jumlah yang telah diperuntukkan.

Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak PBB menjelaskan dalam Ulasan Umum No. 19 (2016), khususnya perenggan 28 hingga 30, bahawa negara perlu menunjukkan usaha menggembleng, memperuntukkan dan membelanjakan sumber bagi pelaksanaan hak.

Oleh itu, alasan kekurangan wang perlu dinilai bersama keutamaan yang dipilih. Persoalannya termasuk sumber yang boleh diperoleh dan keberkesanan penggunaan sumber sedia ada.

Perenggan 31 ulasan yang sama turut mengehadkan langkah yang mengundurkan perlindungan hak kanak-kanak. Ketika krisis ekonomi, langkah sedemikian hanya boleh dipertimbangkan selepas pilihan lain dinilai, dengan syarat yang ketat, termasuk keperluan, perkadaran, ketiadaan diskriminasi dan sifat sementara.

Pengajaran dasarnya jelas; kesukaran kewangan memerlukan alasan yang lebih teliti apabila perlindungan sedia ada hendak dikurangkan.

Ulasan umum ialah panduan pentafsiran badan perjanjian. Ia tidak dengan sendirinya menjadi undang-undang Malaysia. Begitu juga, kewajipan antarabangsa perlu dibezakan daripada hak yang boleh dikuatkuasakan secara langsung di mahkamah tempatan.

Ketelitian ini membolehkan belanjawan dinilai berdasarkan komitmen negara tanpa mendakwa bahawa setiap kekurangan peruntukan secara automatik memberikan hak untuk menuntut bayaran melalui mahkamah.

Malaysia pula belum menjadi pihak kepada Kovenan Antarabangsa mengenai Hak Ekonomi, Sosial dan Budaya (ICESCR).

Hak kepada keselamatan sosial dan taraf hidup yang memadai dalam kovenan itu boleh dijadikan rujukan penilaian, tetapi tidak wajar dihuraikan sebagai kewajipan perjanjian yang telah diterima oleh Malaysia. Bagi kanak-kanak dan orang kurang upaya, CRC serta CRPD memberikan sandaran yang lebih langsung.

Bantuan Perlu Diukur Melalui Keperluan Penerima

Peruntukan STR dan SARA meningkat daripada RM15 bilion kepada RM16 bilion, iaitu pertambahan nominal kira-kira 6.7 peratus. Angka ini menunjukkan pertambahan sumber keseluruhan.

Ia tidak bermaksud setiap penerima mendapat kenaikan yang sama, kerana wang tambahan mungkin digunakan untuk meluaskan liputan, meningkatkan bayaran atau membiayai kedua-duanya.

Perbezaan ini mempunyai implikasi terhadap keadilan agihan. Meluaskan liputan dapat membantu keluarga yang sebelumnya tidak menerima manfaat. Meningkatkan bayaran pula boleh mengurangkan kekurangan yang masih ditanggung oleh penerima sedia ada.

Pilihan antara kedua-duanya perlu disandarkan pada maklumat tentang keperluan yang belum dipenuhi, bukan semata-mata sasaran bilangan penerima atau jumlah wang yang disalurkan.

Perkara 27 CRC mengiktiraf hak kanak-kanak kepada taraf hidup yang memadai bagi perkembangan mereka. Ibu bapa memikul tanggungjawab utama menurut kemampuan dan sumber kewangan mereka.

Negara pula perlu mengambil langkah yang sesuai untuk membantu, mengikut keadaan negara dan kemampuannya, termasuk bantuan kebendaan apabila diperlukan, khususnya bagi pemakanan, pakaian dan perumahan.

Tanggungjawab keluarga dan negara dengan itu perlu dibaca bersama. Menekankan kewajipan ibu bapa sahaja boleh mengabaikan keadaan apabila pendapatan mereka memang tidak mencukupi.

Sebaliknya, bantuan kerajaan perlu dirancang supaya menyokong kemampuan keluarga menjaga anak secara berterusan. Penilaian STR dan SARA sewajarnya meneliti perubahan pada perbelanjaan asas keluarga, khususnya keluarga yang mempunyai ramai tanggungan.

Peluasan penggunaan SARA kepada barangan basah dan segar di 216 pasar tani atau tamu di bawah FAMA berpotensi memperbaik pilihan pemakanan.

Keberkesanannya bergantung pada harga, bekalan dan jarak yang perlu ditempuh. Kos perjalanan juga patut diambil kira kerana sebahagian nilai bantuan mungkin habis untuk mendapatkan barangan yang dibenarkan.

Oleh itu, laporan pelaksanaan wajar menjelaskan nilai manfaat mengikut kategori isi rumah, mengambil kira harga setempat dan bilangan tanggungan. Data ini membolehkan kita membezakan antara pertambahan wang dengan pertambahan kemampuan membeli.

Ia juga membantu mengenal pasti keluarga yang menerima bantuan tetapi masih gagal memenuhi keperluan asas, supaya kadar atau bentuk sokongan dapat dinilai semula.

Kecukupan bantuan mesti dinilai bersama keseluruhan sokongan yang diterima. Bayaran tunai, bantuan makanan dan perkhidmatan awam boleh saling melengkapi.

Namun, pertindihan bantuan kepada satu kelompok tidak seharusnya menyembunyikan ketiadaan perlindungan bagi kelompok lain. Semakan merentas agensi diperlukan untuk melihat keadaan isi rumah secara menyeluruh, dengan perlindungan sewajarnya terhadap maklumat peribadi penerima.

Kesinambungan bantuan juga mempengaruhi kemampuan keluarga merancang perbelanjaan. Jika syarat atau kaedah pembayaran berubah, tempoh peralihan perlu diurus supaya penerima tidak kehilangan sokongan sebelum urusan baharu diselesaikan.

Saya mencadangkan agar kesan perubahan terhadap keluarga dinilai terlebih dahulu, khususnya apabila kelewatan boleh menjejaskan makanan atau rawatan anak. Pembaharuan pentadbiran sepatutnya mengurangkan kesulitan yang dihadapi oleh penerima.

Kesaksamaan Bermula Dengan Mengakui Perbezaan

Kenaikan bantuan penjagaan OKU terlantar dan pesakit kronik daripada RM500 kepada RM600 sebulan bersamaan pertambahan nominal 20 peratus.

Ia boleh meringankan sebahagian perbelanjaan keluarga. Untuk menilai kecukupannya, kita perlu mengetahui kos penjagaan, bantuan lain yang tersedia dan kemampuan isi rumah menanggung baki perbelanjaan.

Perkara 28 CRPD mengiktiraf hak orang kurang upaya kepada taraf hidup yang memadai dan perlindungan sosial. Ini termasuk akses kepada bantuan bagi perbelanjaan berkaitan ketidakupayaan untuk mereka serta keluarga yang hidup dalam kemiskinan.

Justeru, pendapatan isi rumah sahaja tidak menggambarkan seluruh kemampuan keluarga. Perbelanjaan tambahan untuk rawatan, pengangkutan dan penjagaan boleh mengurangkan dengan ketara wang yang tinggal bagi keperluan lain.

Di sinilah kesaksamaan substantif menjadi penting. Layanan yang sama pada zahirnya boleh mengekalkan ketidakadilan apabila keperluan penerima sangat berbeza.

Ulasan Umum No. 6 (2018) Jawatankuasa Hak Orang Kurang Upaya PBB menghuraikan kesaksamaan yang merangkumi pengagihan sumber, pengiktirafan maruah, penyertaan dan penyesuaian terhadap perbezaan.

Perlindungan perlu mengatasi halangan yang menyebabkan seseorang tidak dapat menikmati manfaatnya.

Dalam pentadbiran bantuan, prinsip ini menuntut lebih daripada kenaikan kadar. Tatacara permohonan mesti boleh digunakan oleh orang yang hendak dibantu. Syarat hadir sendiri, misalnya, perlu diteliti jika dikenakan kepada pemohon yang tidak mampu bergerak.

Kemudahan wakil yang sah atau kaedah pengesahan lain boleh dipertimbangkan tanpa mengabaikan keperluan mencegah penipuan. Kesaksamaan memerlukan kedua-dua tujuan ini diselaraskan.

Perbezaan antara pelaksanaan beransur-ansur dengan kewajipan segera juga penting. Perenggan 12 Ulasan Umum No. 6 menegaskan bahawa kewajipan berkaitan kesaksamaan dan larangan diskriminasi tidak tertakluk pada pelaksanaan beransur-ansur.

Kekangan kewangan boleh mempengaruhi peluasan sesuatu manfaat, tetapi tidak boleh dijadikan alasan umum untuk mengekalkan diskriminasi. Kesahan sesuatu syarat tetap perlu diteliti berdasarkan fakta dan kewajipan yang berkenaan.

Perkara 9 CRPD mengenai kebolehcapaian turut relevan. Borang yang boleh digunakan dengan teknologi bantuan, saluran urusan selain dalam talian dan petugas yang memahami keperluan pemohon ialah sebahagian daripada pelaksanaan perlindungan.

Peruntukan untuk kemudahan ini patut dirancang bersama peruntukan bantuan. Jika pembiayaan hanya menampung bayaran, halangan yang menghalang penerima mendapatkannya mungkin terus terbiar.

Pengalaman penjaga juga perlu diambil kira. Ada keluarga yang kehilangan sebahagian pendapatan kerana seorang ahlinya perlu memberikan penjagaan sepenuh masa. Sokongan kewangan boleh dilengkapi latihan dan perkhidmatan penjagaan sementara mengikut keperluan.

Namun, suara orang yang menerima penjagaan mesti didengar secara berasingan apabila perlu. Kepentingannya tidak semestinya serupa dengan kepentingan penjaga, walaupun kedua-duanya memerlukan sokongan.

Hasrat menggubal Rang Undang-Undang Warga Emas memberikan peluang memperjelas tanggungjawab perlindungan. Perinciannya kelak perlu menentukan pihak yang menjalankan tugas, saluran aduan dan sumber pelaksanaan.

Selagi teks serta kedudukan perundangannya belum diteliti, pengumuman itu wajar dinilai sebagai komitmen pembaharuan. Keberkesanannya akan bergantung pada hubungan antara tanggungjawab yang ditetapkan dengan kemampuan institusi menunaikannya.

Pembelaan Berkesan Memerlukan Sumber

Komitmen memperkukuh pembelaan awam memperlihatkan bahawa perbelanjaan sosial dan perlindungan kebebasan diri saling berkait. Seseorang yang tidak mampu mendapatkan khidmat guaman mungkin sukar memahami proses yang menentukan nasibnya.

Dalam keadaan ini, bantuan guaman mempunyai fungsi yang lebih besar daripada meringankan kos. Ia membolehkan seseorang mengambil bahagian secara bermakna dalam pembelaannya sendiri.

Perkara 5(3) Perlembagaan Persekutuan membenarkan orang yang ditangkap berunding dengan dan dibela oleh pengamal undang-undang pilihannya. Peruntukan ini perlu dibezakan daripada jaminan pembiayaan kerajaan bagi semua khidmat guaman.

Kelayakan serta skop bantuan tertakluk pada undang-undang dan skim yang berkenaan. Walau bagaimanapun, peruntukan belanjawan boleh memperluas kemampuan rakyat menggunakan perlindungan yang tersedia.

Prinsip dan Garis Panduan PBB mengenai Akses kepada Bantuan Guaman dalam Sistem Keadilan Jenayah menyediakan ukuran pelaksanaan yang berguna. Prinsip 2 menekankan sumber manusia dan kewangan, sementara Prinsip 7 menggariskan bantuan yang segera dan berkesan, termasuk masa serta kemudahan untuk menyediakan pembelaan.

Piawaian panduan antarabangsa ini membantu menilai mutu perkhidmatan; ia tidak dengan sendirinya mewujudkan hak baharu dalam undang-undang Malaysia.

Implikasi pembiayaannya jelas. Menambah bilangan kes tanpa menambah masa dan tenaga profesional boleh melemahkan pembelaan. Peguam memerlukan peluang meneliti dokumen, berunding secara sulit dan mendapatkan arahan anak guam.

Penilaian prestasi yang terlalu menekankan jumlah fail diselesaikan berisiko menganggap kepantasan sebagai kejayaan, sedangkan perkara yang dipertaruhkan ialah kebebasan seseorang.

Laporan pelaksanaan pembelaan awam sewajarnya merangkumi tempoh menunggu untuk mendapatkan peguam, beban kes dan kesinambungan perwakilan. Akses di luar bandar juga perlu diberi perhatian.

Maklumat ini lebih berguna untuk menentukan keperluan pembiayaan berbanding angka penerima semata-mata. Pembelaan yang bermutu harus tersedia ketika keputusan penting perlu dibuat, termasuk bagi tertuduh yang tidak mendapat simpati masyarakat.

Keputusan Salah Mesti Boleh Dibetulkan

Bantuan bersasar bergantung pada rekod yang tepat. Namun, keadaan hidup boleh berubah lebih cepat daripada rekod pentadbiran.

Kehilangan pekerjaan atau pertambahan keperluan penjagaan mungkin menyebabkan maklumat terdahulu tidak lagi mencerminkan kemampuan sebenar pemohon. Sistem yang cekap mengenal pasti penerima mesti turut menyediakan ruang untuk menilai perubahan tersebut.

Saya mencadangkan agar setiap skim menyediakan alasan penolakan yang khusus, saluran semakan yang mudah digunakan dan tempoh maklum balas yang jelas. Bentuknya perlu disesuaikan dengan peraturan skim.

Pemohon perlu mengetahui maklumat yang dianggap tidak mencukupi dan cara membetulkannya. Tanpa penjelasan itu, peluang merayu mungkin wujud pada borang tetapi sukar digunakan dengan berkesan.

Semakan juga perlu meneliti alasan rayuan, bukan sekadar meminta dokumen yang sama dikemukakan semula. Bagi keperluan asas yang mendesak, laluan pertimbangan segera boleh diwujudkan menurut peraturan yang membenarkannya.

Ini penting supaya peluang memperoleh pembetulan tidak terlalu bergantung pada kemampuan pemohon mendapatkan perhatian orang berpengaruh atau menjadikan kesusahannya tular.

Ketelusan tentang projek, termasuk kontraktor dan nilai kontrak seperti diumumkan dalam belanjawan, boleh memperkukuh pertanggungjawaban penggunaan sumber.

Maklumat itu lebih bermakna apabila disertai kemajuan kerja, perubahan kos dan tindakan susulan terhadap kelewatan, tertakluk pada batas pendedahan yang sah. Rakyat perlu dapat mengetahui sebab sesuatu perkhidmatan belum sampai walaupun peruntukannya telah diluluskan.

Penelitian ini mesti membezakan kekurangan wang daripada kelemahan pelaksanaan. Agensi yang kekurangan petugas memerlukan penyelesaian berbeza daripada agensi yang gagal mengurus sumber mencukupi.

Begitu juga, pembaziran perlu disiasat berdasarkan bukti; dakwaan pelanggaran hak tertentu memerlukan penjelasan tentang kewajipan yang terlibat dan pihak yang terjejas. Ketepatan menjadikan tuntutan pertanggungjawaban lebih kukuh.

Menunaikan Kewajipan Melalui Belanjawan

Belanjawan 2027 menyediakan pertambahan sumber dan beberapa peluang pembaharuan yang penting. Tugas seterusnya ialah memastikan keputusan tentang kadar, kelayakan dan penyampaian dapat dijelaskan berdasarkan keperluan rakyat.

Penilaian susulan perlu menunjukkan kelompok yang mendapat manfaat, halangan yang masih berlaku dan tindakan pembetulannya. Pengalaman penerima sendiri wajar menjadi sebahagian daripada penilaian tersebut.

Di sinilah undang-undang hak asasi memberikan sumbangan kepada perbahasan belanjawan. Ia memperjelas bahawa pilihan kewangan mempunyai akibat terhadap kehidupan dan kedudukan seseorang.

Kerajaan tetap perlu menetapkan keutamaan dalam keadaan sumber terbatas. Namun, pilihan itu mesti dapat dipertahankan dengan alasan yang munasabah, pelaksanaan yang adil dan kesediaan menjawab apabila perlindungan gagal diberikan.

Rakyat tidak kehilangan hak untuk bertanya hanya kerana menerima bantuan. Mereka berhak dihormati ketika memohon, didengar ketika keputusan dipersoalkan dan dilindungi menurut undang-undang.

Belanjawan yang baik memperkukuh kedudukan ini melalui institusi yang berfungsi. Pada akhirnya, ukuran kewibawaan negara ialah sejauh mana rakyat dapat menikmati hak mereka tanpa perlu merayu agar kewajipan terhadap mereka ditunaikan.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan mahu pun pendirian rasmi RTM.

Profesor Madya Dr Shahrul Mizan Ismail
Fakulti Undang-Undang
Universiti Kebangsaan Malaysia
E-mel: shahrulmizan@ukm.edu.my