Belanjawan 2027: Mengangkat kesejahteraan dan kesihatan rakyat

SAUDARA PENGARANG

Kesihatan sering dianggap sebagai urusan individu, iaitu menjaga pemakanan, melakukan senaman dan mendapatkan rawatan apabila sakit. Namun, hakikatnya kesihatan merupakan asas kepada kesejahteraan keluarga, produktiviti ekonomi dan kemajuan sesebuah negara.

Apabila seseorang jatuh sakit, kesannya bukan sahaja dirasai oleh individu berkenaan, malah boleh menjejaskan pendapatan keluarga, pendidikan anak-anak dan kestabilan kehidupan seharian.

Bayangkan seorang ketua keluarga yang terpaksa mengambil cuti berulang kali untuk menjalani rawatan penyakit kronik. Selain kos pengangkutan dan perubatan, beliau mungkin kehilangan sebahagian pendapatan, manakala ahli keluarga lain perlu mengambil tanggungjawab menjaga pesakit.

Keadaan ini menunjukkan bahawa beban penyakit tidak boleh diukur melalui bil hospital semata-mata.

Dalam konteks ini, pembentangan Belanjawan 2027 pada 9 Oktober lalu membuka ruang penting untuk menilai bagaimana perbelanjaan negara dapat memperkukuh kesihatan dan kesejahteraan rakyat secara menyeluruh.

Dengan peruntukan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) sebanyak RM47.7 bilion, meningkat daripada RM46.52 bilion pada tahun sebelumnya, kerajaan memberikan perhatian kepada pengukuhan tenaga kerja kesihatan, pembangunan kemudahan rawatan dan peluasan akses perkhidmatan kepada rakyat.

Namun, persoalan yang lebih besar ialah sejauh manakah peningkatan peruntukan tersebut mampu mengubah pengalaman rakyat mendapatkan rawatan, mencegah penyakit dan menjalani kehidupan yang lebih sihat?

Kesihatan Sebagai Pelaburan Kesejahteraan Negara

Perbelanjaan kesihatan tidak seharusnya dilihat sebagai kos yang perlu ditanggung kerajaan semata-mata. Sebaliknya, ia merupakan pelaburan jangka panjang dalam pembangunan modal insan dan daya tahan ekonomi negara.

Masyarakat yang sihat mempunyai peluang lebih baik untuk memperoleh pendidikan, bekerja secara produktif dan menyumbang kepada pembangunan ekonomi.

Sebaliknya, penyakit kronik yang tidak dikawal boleh menyebabkan kehilangan hari bekerja, peningkatan perbelanjaan isi rumah dan kebergantungan kepada perkhidmatan kesihatan yang lebih kompleks.

Atas sebab itu, keberkesanan dasar kesihatan perlu dinilai melalui dua dimensi utama, iaitu kemampuan sistem memberikan rawatan berkualiti dan keberkesanan usaha mencegah rakyat daripada mengalami penyakit yang sebenarnya boleh dikurangkan risikonya.

Kedua-dua dimensi ini saling berkait. Sistem hospital yang cekap diperlukan untuk merawat pesakit, tetapi masyarakat yang mengamalkan pencegahan penyakit dapat membantu mengurangkan tekanan terhadap hospital dalam jangka panjang.

Oleh itu, pembangunan kesihatan negara perlu bergerak daripada pendekatan yang terlalu tertumpu kepada rawatan penyakit kepada pendekatan yang turut mengutamakan promosi kesihatan, pengesanan awal dan pengurusan faktor risiko.

Peruntukan Besar Perlu Diterjemahkan Kepada Pengalaman Pesakit

Antara pengumuman penting Belanjawan 2027 ialah pembinaan sembilan fasiliti kesihatan baharu, termasuk Kompleks Klinik Pakar dan Pusat Rawatan Harian di Hospital Sultanah Aminah, Johor, Pusat Pakar Pergigian di Kuching, serta kompleks kesihatan bersepadu di Gerik dan Rembau.

Kerajaan turut menyediakan peruntukan bagi penyelenggaraan dan baik pulih prasarana hospital serta klinik awam, selain lebih RM770 juta untuk peralatan perubatan moden.

Perolehan 400 ambulans baharu juga diumumkan bagi mempercepat tindak balas kecemasan.

Ke semua inisiatif ini penting kerana kemudahan fizikal, peralatan dan sistem pengangkutan kecemasan merupakan komponen asas dalam penyampaian perkhidmatan kesihatan.

Namun, daripada perspektif rakyat, ukuran kejayaan bukan sekadar bilangan bangunan yang disiapkan atau peralatan yang diperoleh.

Seorang pesakit yang hadir ke hospital lebih mengambil berat tentang tempoh menunggu, kemudahan mendapatkan temu janji, ketersediaan ubat, layanan petugas dan ketepatan rawatan.

Begitu juga penduduk di kawasan luar bandar yang mungkin perlu menempuh perjalanan jauh untuk mendapatkan pemeriksaan pakar.

Oleh itu, setiap pelaburan infrastruktur perlu disertai penilaian terhadap perubahan sebenar dalam akses, masa menunggu, kesinambungan rawatan dan kepuasan pesakit.

Kemudahan kesihatan yang moden hanya membawa makna apabila rakyat dapat menggunakannya dengan mudah, selamat dan berkesan.

Mencegah Penyakit Sebelum Menjadi Beban Keluarga

Salah satu cabaran besar kesihatan awam ialah penyakit tidak berjangkit seperti diabetes, hipertensi, penyakit jantung dan kanser.

Penyakit ini sering berkembang secara perlahan tanpa gejala yang jelas pada peringkat awal. Ramai individu hanya mendapatkan pemeriksaan apabila mula mengalami gangguan kesihatan atau komplikasi. Keadaan ini menjadikan pengesanan awal sangat penting.

Belanjawan 2027 meneruskan usaha memperluas perlindungan kesihatan kepada golongan berpendapatan rendah, termasuk melalui program PeKa B40 dengan peruntukan RM80 juta.

Melalui program tersebut, penerima Sumbangan Tunai Rahmah (STR) dan pasangan yang berumur 40 tahun ke atas ditawarkan saringan kesihatan percuma, bantuan alat perubatan dan insentif rawatan kanser tertakluk kepada syarat program.

Langkah ini mempunyai nilai besar dari sudut pencegahan penyakit kerana pemeriksaan awal berpotensi mengenal pasti masalah kesihatan sebelum menjadi lebih serius.

Namun, menyediakan pemeriksaan percuma tidak semestinya menjamin semua individu yang layak akan hadir menjalani saringan.

Sebahagian masyarakat mungkin merasakan mereka tidak berisiko kerana masih sihat. Ada juga yang bimbang mengetahui keputusan pemeriksaan, tidak mempunyai masa atau menghadapi kesukaran pengangkutan.

Di sinilah pentingnya memahami tingkah laku kesihatan masyarakat.

Seseorang individu lebih cenderung menjalani pemeriksaan apabila beliau memahami risiko penyakit, percaya bahawa pengesanan awal memberikan manfaat dan merasakan halangan untuk mendapatkan pemeriksaan dapat diatasi.

Justeru, pelaksanaan program saringan perlu disertai komunikasi kesihatan yang jelas, penglibatan komuniti dan sistem susulan yang berkesan.

Pemeriksaan yang mengesan masalah kesihatan juga perlu diikuti dengan akses kepada diagnosis dan rawatan. Tanpa kesinambungan tersebut, manfaat pengesanan awal mungkin tidak dapat dicapai sepenuhnya.

Kesejahteraan Rakyat Melangkaui Kesihatan Fizikal

Apabila membincangkan kesejahteraan rakyat, kesihatan mental dan kesejahteraan psikososial tidak boleh diketepikan.

Tekanan pekerjaan, ketidaktentuan pendapatan, tanggungjawab menjaga keluarga dan peningkatan kos kehidupan boleh mempengaruhi kesejahteraan emosi seseorang.

Bagi sesetengah individu, tekanan yang berpanjangan boleh menjejaskan tidur, hubungan kekeluargaan, produktiviti dan kemampuan mengurus kehidupan harian.

Kesihatan mental juga berkait rapat dengan kesihatan fizikal. Individu yang menghadapi tekanan berpanjangan mungkin mengalami kesukaran mengekalkan rutin pemakanan, aktiviti fizikal dan pengurusan penyakit kronik.

Oleh itu, usaha memperkukuh kesejahteraan rakyat memerlukan pendekatan yang merentas sektor kesihatan, pekerjaan, pendidikan dan perlindungan sosial.

Perkhidmatan sokongan psikososial perlu mudah dicapai, mesra pengguna dan tidak menimbulkan kebimbangan terhadap stigma.

Di tempat kerja, kesejahteraan tidak boleh hanya bergantung kepada kemampuan individu mengurus tekanan. Organisasi juga perlu memberikan perhatian kepada beban tugas, persekitaran kerja, hubungan antara pekerja dan akses kepada sokongan profesional.

Bagi keluarga berpendapatan rendah pula, kestabilan kewangan dan perlindungan sosial boleh membantu mengurangkan sebahagian tekanan kehidupan.

Dengan kata lain, kesejahteraan rakyat tidak boleh dipisahkan daripada keadaan sosial dan ekonomi yang membentuk kehidupan mereka.

Memperkukuh Tenaga Kerja Kesihatan

Sistem kesihatan yang berkualiti tidak hanya bergantung kepada bangunan dan peralatan. Keupayaan tenaga kerja merupakan faktor penting dalam memastikan rakyat mendapat perkhidmatan yang selamat dan berkesan.

Belanjawan 2027 mengumumkan tawaran pelantikan tetap kepada lebih 9,000 doktor kontrak, selain penambahbaikan insentif kepada anggota paramedik dan jururawat yang mempunyai kelayakan berkaitan.

Pengukuhan tenaga kerja ini penting bagi meningkatkan kesinambungan perkhidmatan dan menyokong keperluan sistem kesihatan yang semakin kompleks.

Namun, penambahan bilangan petugas perlu turut mengambil kira pengagihan tenaga kerja mengikut lokasi, bidang kepakaran dan beban pesakit.

Hospital yang mempunyai peralatan canggih tetapi kekurangan petugas terlatih mungkin masih berhadapan kesukaran memberikan perkhidmatan secara optimum.

Dalam masa yang sama, kebajikan dan kesejahteraan petugas kesihatan perlu diberikan perhatian.

Beban kerja berlebihan, tekanan emosi dan keletihan berpanjangan berpotensi menjejaskan kesejahteraan petugas serta mutu penyampaian perkhidmatan.

Justeru, pembangunan sistem kesihatan yang mampan memerlukan keseimbangan antara keperluan pesakit, kecekapan organisasi dan kebajikan tenaga kerja.

Merapatkan Jurang Kesihatan Antara Wilayah

Akses kepada perkhidmatan kesihatan tidak semestinya sama bagi semua rakyat.

Penduduk bandar lazimnya mempunyai lebih banyak pilihan kemudahan rawatan, manakala sesetengah komuniti luar bandar dan pedalaman berhadapan cabaran jarak, pengangkutan dan ketersediaan perkhidmatan kepakaran.

Keadaan ini amat relevan bagi kawasan pedalaman Sabah dan Sarawak serta penempatan yang jauh daripada pusat rawatan utama.

Bagi seorang pesakit yang tinggal berhampiran hospital, temu janji pemeriksaan mungkin hanya memerlukan perjalanan singkat.

Namun, bagi pesakit di kawasan terpencil, urusan yang sama boleh melibatkan perjalanan panjang, kos tambahan dan keperluan mendapatkan bantuan ahli keluarga.

Oleh itu, kesaksamaan kesihatan tidak boleh diukur berdasarkan kewujudan kemudahan semata-mata. Ia perlu mengambil kira kemampuan rakyat mendapatkan dan meneruskan rawatan.

Pelaburan kesihatan perlu disokong oleh pengagihan sumber berdasarkan keperluan penduduk, pengukuhan perkhidmatan kesihatan primer dan penyelesaian yang sesuai dengan keadaan setempat.

Perkhidmatan bergerak, kesihatan digital dan kerjasama komuniti berpotensi membantu, tetapi pelaksanaannya perlu mengambil kira infrastruktur serta keupayaan pengguna.

Prinsipnya mudah: lokasi tempat tinggal tidak sepatutnya menjadi faktor utama yang menentukan peluang seseorang mendapatkan rawatan yang diperlukan.

Teknologi Kesihatan Perlu Berpaksikan Manusia

Perkembangan teknologi digital dan kecerdasan buatan turut membuka peluang baharu untuk meningkatkan kecekapan sistem kesihatan.

AI berpotensi membantu analisis imej perubatan, pengurusan rekod, penyelarasan temu janji dan pengenalpastian pesakit yang memerlukan perhatian susulan.

Penggunaan sistem rekod kesihatan elektronik pula boleh menyokong kesinambungan maklumat pesakit antara kemudahan, tertakluk kepada penyelarasan sistem dan perlindungan data yang sewajarnya.

Namun, penggunaan teknologi dalam kesihatan memerlukan tahap ketelitian yang lebih tinggi kerana keputusan yang dibuat boleh memberikan kesan langsung terhadap keselamatan dan kehidupan manusia.

Sistem AI tidak boleh dianggap sebagai pengganti mutlak pertimbangan profesional petugas kesihatan.

Ketepatan, keselamatan data, kebolehjelasan keputusan dan akauntabiliti perlu menjadi pertimbangan utama sebelum teknologi digunakan secara meluas.

Masyarakat juga perlu diberikan penerangan yang mencukupi supaya memahami manfaat dan batasan teknologi tersebut.

Teknologi kesihatan yang baik bukan semestinya teknologi yang paling kompleks, tetapi teknologi yang benar-benar membantu pesakit mendapatkan rawatan lebih cepat, selamat dan berkesan.

Mengukur Keberkesanan Melalui Kesejahteraan Sebenar

Peningkatan peruntukan kesihatan merupakan satu petunjuk komitmen fiskal, tetapi belum mencukupi untuk membuktikan bahawa tahap kesihatan masyarakat telah bertambah baik.

Penilaian keberkesanan perlu mengambil kira hasil yang boleh diukur dalam kehidupan rakyat.

Antaranya ialah perubahan tempoh menunggu rawatan, kadar penyertaan saringan kesihatan, kesinambungan rawatan penyakit kronik dan tahap akses kepada perkhidmatan di kawasan kurang mendapat liputan.

Bagi program pengesanan awal, keberhasilan perlu dinilai bukan hanya melalui jumlah individu yang disaring, tetapi juga berapa ramai yang menerima tindakan susulan apabila keputusan menunjukkan risiko kesihatan.

Begitu juga pembinaan fasiliti baharu perlu dinilai berdasarkan tahap penggunaan, ketersediaan petugas dan manfaat kepada penduduk setempat.

Penilaian turut perlu melihat pengalaman pesakit, termasuk kos tidak langsung seperti pengangkutan, kehilangan masa bekerja dan tanggungjawab penjagaan keluarga.

Pendekatan ini membolehkan pembuat dasar memahami sama ada sesuatu peruntukan benar-benar membantu mengurangkan beban kesihatan isi rumah.

Dalam jangka panjang, pelaburan kesihatan yang berkesan seharusnya menyumbang kepada masyarakat yang lebih sihat, produktif dan mempunyai kualiti hidup yang lebih baik.

Daripada Merawat Penyakit Kepada Membina Masyarakat Sihat

Belanjawan 2027 membuka peluang untuk memperkukuh sistem kesihatan negara melalui peningkatan peruntukan, pembangunan fasiliti, pengukuhan tenaga kerja dan peluasan perlindungan kepada rakyat.

Namun, masa depan kesihatan Malaysia tidak boleh bergantung kepada pembangunan hospital dan rawatan semata-mata.

Kita perlu membina budaya pencegahan penyakit yang bermula dalam keluarga, sekolah, tempat kerja dan komuniti.

Pendidikan kesihatan perlu membantu masyarakat memahami risiko penyakit, membuat pilihan yang lebih sihat dan mendapatkan pemeriksaan sebelum berlakunya komplikasi.

Pada masa yang sama, kerajaan dan institusi perlu menyediakan persekitaran yang membolehkan pilihan sihat diamalkan secara realistik.

Seseorang tidak boleh diharapkan mengamalkan gaya hidup sihat sepenuhnya jika persekitaran tempat tinggalnya tidak selamat untuk aktiviti fizikal, pilihan makanan berkhasiat sukar diperoleh atau akses kepada rawatan terlalu membebankan.

Oleh itu, kesejahteraan rakyat perlu dilihat sebagai tanggungjawab bersama yang merangkumi sistem kesihatan, perlindungan sosial, pendidikan, pembangunan komuniti dan dasar ekonomi.

Akhirnya, kejayaan Belanjawan 2027 dalam sektor kesihatan bukan sekadar ditentukan oleh jumlah hospital yang dibina, bilangan doktor yang dilantik atau nilai peralatan yang diperoleh.

Kejayaan sebenar ialah apabila rakyat lebih mudah mendapatkan rawatan, penyakit dapat dikesan lebih awal, beban kewangan keluarga berkurang dan masyarakat mempunyai peluang yang lebih baik untuk menjalani kehidupan yang sihat serta bermaruah.

Kesihatan bukan sekadar keadaan seseorang yang bebas daripada penyakit. Kesihatan ialah asas kepada kesejahteraan keluarga, produktiviti negara dan masa depan masyarakat.

Atas sebab itu, setiap ringgit yang dilaburkan untuk kesihatan rakyat perlu dilihat sebagai pelaburan terhadap masa depan Malaysia yang lebih sejahtera.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan mahu pun pendirian rasmi RTM.

Ts. Dr. Ahmad Firdhaus Arham
Pensyarah Kanan
Fakulti Pengajian Sains Citra
Universiti Kebangsaan Malaysia
E-mel: benferdaoz@ukm.edu.my