Rasuah terhapus jika rantaian ‘segi tiga penipuan’ diputuskan

SAUDARA PENGARANG

Kes-kes rasuah yang melibatkan pegawai kanan sektor awam, termasuk yang berkaitan dengan institusi pertahanan negara, sekali lagi menggugat keyakinan rakyat terhadap integriti tadbir urus awam di Malaysia.

Walaupun tumpuan umum sering terarah kepada salah laku individu, pendekatan ini sebenarnya tidak mencukupi untuk menangani masalah secara berkesan dan berpanjangan. Penjelasan yang lebih kukuh terletak pada kelemahan sistem dan struktur yang membolehkan rasuah berulang.

Dalam konteks tadbir urus dan perakaunan awam, rasuah hakikatnya merupakan satu bentuk penipuan kerana ia melibatkan penyalahgunaan kuasa, penipuan proses, dan penyelewengan sumber awam untuk kepentingan peribadi atau kumpulan tertentu.

Justeru, teori segi tiga penipuan yang merangkumi tekanan, peluang dan rasionalisasi memberikan kerangka yang berguna untuk memahami bagaimana rasuah boleh berlaku dalam sektor awam.

Dalam sektor awam, tekanan tidak semestinya hanya berpunca daripada masalah kewangan peribadi. Ia sering wujud dalam bentuk tekanan politik, tuntutan prestasi organisasi, serta keperluan untuk melaksanakan projek dengan segera, terutamanya dalam sektor strategik seperti pertahanan.

Peruntukan kewangan yang besar, keperluan keselamatan negara, dan tempoh pelaksanaan yang singkat boleh mewujudkan persekitaran di mana kelajuan dan budi bicara diberi keutamaan berbanding ketelitian dan kawalan.

Walaupun tekanan ini tidak boleh dijadikan alasan untuk salah laku, ia membantu menjelaskan mengapa sempadan etika boleh diuji apabila perlindungan institusi tidak cukup kukuh.

Namun, elemen paling kritikal dalam segi tiga penipuan ialah peluang. Peluang wujud apabila kawalan dalaman lemah, pengawasan terpecah-pecah, dan mekanisme akauntabiliti gagal dikuatkuasakan dengan berkesan.

Perolehan pertahanan, yang lazimnya bersifat kompleks, bernilai tinggi dan dilindungi oleh kerahsiaan, sangat terdedah kepada risiko ini.

Kelemahan dalam pengasingan tugas, pemilihan pembekal yang tidak telus, pemantauan kontrak yang longgar serta dokumentasi yang tidak mencukupi membuka ruang luas kepada penyalahgunaan kuasa dan penipuan proses.

Keadaan ini menunjukkan bahawa rasuah bukan sekadar kegagalan moral individu, tetapi manifestasi kegagalan tadbir urus dan kawalan dalaman.

Elemen ketiga, rasionalisasi, membolehkan salah laku dibenarkan secara dalaman. Rasuah sering dianggap sebagai tindakan sementara, ganjaran atas jasa, atau pengorbanan kecil demi kepentingan organisasi atau negara.

Apabila teguran audit berulang kali diketengahkan tanpa tindakan pembetulan yang tegas, rasionalisasi ini menjadi norma. Lama-kelamaan, penipuan dinormalisasikan, budaya integriti terhakis, dan kepercayaan awam terhadap institusi semakin merosot.

Jika punca rasuah difahami melalui lensa segi tiga penipuan, maka penyelesaiannya mestilah bersifat pencegahan dan berstruktur. Pengukuhan kawalan dalaman perlu diberi keutamaan, termasuk memperketatkan proses perolehan, menguatkuasakan pengasingan tugas, memperjelas hierarki kelulusan, memastikan pengisytiharan konflik kepentingan, serta melaksanakan usaha wajar pembekal yang menyeluruh.

Sistem kewangan, perolehan dan aset juga perlu diintegrasikan bagi membolehkan pengawasan yang lebih berkesan, khususnya dalam institusi berisiko tinggi.

Lebih penting lagi ialah peranan audit susulan. Audit kehilangan kesan pencegahannya apabila penemuan ketirisan dibiarkan tanpa tindakan. Dalam hal ini, Jabatan Audit Negara (JAN) telah mula memberi penekanan yang lebih besar kepada audit susulan bagi memastikan isu-isu yang dibangkitkan diterjemahkan kepada pembetulan sebenar, bukannya sekadar berulang dalam laporan tahunan.

Audit susulan yang berstruktur, berjangka masa dan telus berupaya menutup ruang “peluang” dalam segi tiga penipuan dengan memastikan kelemahan yang dikenal pasti tidak menjadi kebocoran berterusan.

Rasuah dalam sektor awam bukan sesuatu yang tidak dapat dielakkan, sebaliknya berpunca daripada kelemahan sistem yang boleh diperbetulkan. Terdapat tiga perkara utama yang perlu diberi perhatian.

Pertama, pemahaman yang jelas bahawa rasuah adalah satu bentuk penipuan. Rasuah berlaku apabila tekanan, peluang dan rasionalisasi wujud secara serentak, dan kegagalan menangani interaksi ini menyebabkan usaha pembaharuan tersasar daripada punca sebenar.

Kedua, kawalan dalaman mesti diperkukuh secara menyeluruh, khususnya dalam bidang berisiko tinggi seperti perolehan, melalui penguatkuasaan pengasingan tugas, ketelusan proses kelulusan dan pemantauan kontrak yang berkesan bagi menutup ruang peluang penipuan.

Ketiga, audit hanya berfungsi sebagai mekanisme pencegahan apabila disusuli dengan audit susulan yang tegas, berjangka masa dan berakauntabiliti, supaya kelemahan yang dikenal pasti tidak menjadi kebocoran berulang.

Akhirnya, kepercayaan rakyat terhadap institusi awam tidak bergantung pada banyaknya peraturan atau laporan audit, tetapi pada keyakinan bahawa setiap kelemahan ditangani dengan serius dan tidak dibiarkan berulang.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan mahu pun pendirian rasmi RTM.

Prof. Madya Dr Noor Adwa Sulaiman
Ketua Jabatan Perakaunan
Fakulti Perniagaan dan Ekonomi
Universiti Malaya
e-mel: adwa@um.edu.my