Kedah Rubber City pacu ekonomi, air perlu bergerak seiring

SAUDARA PENGARANG

Kedah Rubber City (KRC) di Padang Terap sedang bergerak daripada sebuah rancangan pembangunan kepada projek industri yang semakin nyata.

Bagi Kedah, KRC membawa janji besar untuk mengubah sebuah daerah yang selama ini sinonim dengan pertanian, getah dan kawasan huluan kepada pusat pembuatan bernilai tinggi.

Namun, di sebalik pelaburan dan peluang pekerjaan, satu persoalan semakin penting; mampukah sistem bekalan air negeri berkembang seiring dengan pertumbuhan industri tanpa mengurangkan daya tahan bekalan kepada rakyat?

KRC ialah taman perindustrian getah khusus pertama Malaysia dan meliputi kira-kira 1,244 ekar.

NCER menyatakan projek itu dijangka menyumbang lebih RM14.7 bilion kepada Keluaran Dalam Negara Kasar dalam tempoh 15 tahun apabila beroperasi pada kapasiti penuh serta mewujudkan 14,500 peluang pekerjaan.

Pada November 2025, Prinx Tire (Malaysia) memulakan pembangunan fasiliti pembuatan tayar di KRC dengan komitmen pelaburan RM2.6 bilion dalam tempoh 15 tahun.

Fasiliti itu disasarkan beroperasi sepenuhnya pada suku pertama 2027 dan dijangka menyediakan kira-kira 1,056 pekerjaan.

Perkembangan ini menunjukkan KRC bukan lagi sekadar angka dalam dokumen perancangan. Tetapi industri memerlukan lebih daripada tanah dan modal. Ia bergantung kepada jalan raya, tenaga, gas, telekomunikasi dan bekalan air yang boleh dipercayai.

Di sinilah isu air menjadi kritikal. Profil utiliti rasmi KRC menyenaraikan keperluan air industri sebanyak 20 juta liter sehari (MLD).

Angka itu tidak semestinya membawa kepada krisis dengan sendirinya, tetapi ia perlu dibaca bersama keadaan sistem air Kedah yang masih rapuh.

Data SPAN bagi 2024 menunjukkan Kedah merekodkan margin rizab air terawat sifar peratus, dan keadaan itu dilaporkan berlaku selama lima tahun berturut-turut dari 2020 hingga 2024.

Margin rizab sifar tidak bermaksud Kedah tidak mempunyai sungai, empangan atau air mentah. Ia bermaksud sistem rawatan dan pengagihan tidak mempunyai lebihan kapasiti operasi yang selesa selepas memenuhi permintaan sedia ada.

Perbezaan itu penting. Air mentah yang banyak tidak semestinya menjamin air terawat yang mencukupi di paip pengguna. Untuk sampai ke rumah dan premis, air perlu dirawat, dipam, disimpan dan diagihkan melalui rangkaian yang berfungsi.

Apabila margin rizab terlalu nipis, gangguan loji, paip pecah, kemarau atau peningkatan permintaan boleh memberi kesan lebih besar kerana sistem mempunyai ruang penampan yang kecil.

SPAN sendiri menjadikan kadar rizab margin antara petunjuk penting dalam menilai jaminan kecukupan bekalan air.

Kerentanan itu bukan sekadar angka. Pada November 2024, kira-kira 5,000 akaun pengguna di Padang Terap terjejas selepas penutupan sementara loji rawatan air akibat banjir.

Kejadian seperti ini menunjukkan mengapa margin rizab penting. Pengguna mungkin menerima bekalan secara normal pada kebanyakan hari, tetapi apabila sumber, loji atau rangkaian terganggu, sistem yang mempunyai sedikit lebihan kapasiti lebih sukar menyerap kejutan.

Kedah turut berdepan kadar air tidak berhasil atau non-revenue water (NRW) yang tinggi. Berdasarkan data SPAN yang dipetik Pengurusan Aset Air Berhad pada Jun 2026, NRW Kedah berada pada 51.1 peratus, antara yang tertinggi di negara ini.

Ertinya, isu keselamatan air Kedah bukan sekadar mengenai berapa banyak air boleh dirawat, tetapi berapa banyak air terawat dapat dihantar secara berkesan kepada pengguna.

Usaha menambah kapasiti sedang berjalan. LRA Lubuk Buntar Lama berkapasiti 34 MLD disiapkan pada 8 Januari 2026 dan diserahkan pada Mac, dengan jangkaan memberi manfaat kepada 12,359 akaun di Bandar Baharu dan sebahagian Kulim.

Sementara itu, SADA melaporkan setakat Jun 2026 projek penaiktarafan LRA Pelubang yang menambah kapasiti 227 MLD telah mencapai 92.6 peratus.

Namun gambaran keseluruhan belum sepenuhnya lancar. Projek LRA Sungai Limau di Baling mengalami kelewatan serius sehingga kontrak asal ditamatkan pada April 2025 ketika kemajuan fizikal hanya 25.57 peratus.

Ia menyebabkan kerajaan Persekutuan melaksanakan proses tender semula pada 2026.

Pada April tahun ini, isu LRA Bukit Selambau turut dibangkitkan di DUN Kedah selepas projek itu dilaporkan terhenti walaupun kontraktor diberikan empat kali lanjutan masa.

Kerajaan negeri kini menyasarkan rizab bekalan air meningkat kepada 15 peratus menjelang 2027 melalui lima projek LRA utama termasuk Pelubang, Lubuk Buntar, Jenun Baharu, Bukit Selambau dan Sungai Limau.

Sasaran ini penting, tetapi kapasiti baharu tidak boleh dilihat secara berasingan daripada masalah kehilangan air dan rangkaian agihan.

SADA sendiri merekodkan, setakat Jun 2026, program penggantian paip kritikal dan usang bagi tempoh 2025 hingga 2027 baru mencapai 17 peratus, manakala pemulihan sistem paip agihan dan rumah pam berada pada 25 peratus.

Pada masa yang sama, jadual industri dan jadual infrastruktur air tidak semestinya bergerak pada kelajuan yang sama. Pelabur memerlukan kepastian utiliti supaya kilang boleh dibina dan beroperasi mengikut jadual.

Sistem air pula memerlukan proses perancangan, pembiayaan, pembinaan, pengujian dan penyelenggaraan yang panjang. Jika permintaan industri berkembang lebih cepat daripada peningkatan kapasiti serta pembaikan rangkaian, margin yang baru diwujudkan boleh kembali mengecil.

Justeru, isu sebenar bukan sama ada pembangunan KRC patut diteruskan. KRC mempunyai potensi ekonomi yang besar dan boleh mengubah struktur ekonomi Padang Terap. Persoalannya ialah bagaimana pembangunan itu diselaraskan dengan kapasiti sistem air yang menyokongnya.

Situasi ini boleh digambarkan sebagai “perindustrian tanpa rizab” apabila pertumbuhan industri berlaku ketika lebihan kapasiti air terawat masih sangat terhad. Konsep itu tidak bermaksud industri menjadi punca langsung masalah air.

Tiada bukti yang membolehkan kita menyimpulkan bahawa KRC telah mengurangkan bekalan air kepada penduduk Padang Terap.

Sebaliknya, ia memberi amaran bahawa setiap permintaan baharu perlu dinilai bersama kemampuan loji, kadar NRW, keadaan paip, tekanan agihan dan kapasiti menghadapi kecemasan.

Lebih-lebih lagi, KRC bukan satu-satunya pusat pertumbuhan baharu Kedah. Di Bukit Kayu Hitam, pusat data D8-1 di Delapan Special Border Economic Zone telah muncul sebagai kemudahan digital berkeupayaan AI, manakala Kulim terus berkembang sebagai pusat teknologi dan pembuatan.

Apabila pembangunan ini dinilai secara kumulatif, persoalan air tidak lagi boleh dibincangkan projek demi projek sahaja. Ia perlu dilihat sebagai isu perancangan negeri.

Kejayaan KRC akhirnya bukan sekadar berapa banyak pelaburan masuk atau pekerjaan diwujudkan. Ukuran yang sama penting ialah sama ada sistem air Kedah mampu berkembang lebih pantas daripada permintaan baharu.

Pembangunan yang benar-benar mampan bukan hanya memastikan air tersedia untuk kilang dan pelabur. Ia juga memastikan apabila ekonomi Kedah berkembang, air di rumah rakyat terus mengalir dengan stabil.

Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan mahu pun pendirian rasmi RTM.

Dr. Mohd Firdaus Abdullah
Pensyarah Kanan
Pusat Kajian Sejarah, Politik dan Hal Ehwal Antarabangsa
Fakulti Sains Sosial dan Kemanusiaan
Universiti Kebangsaan Malaysia.
E-mel: mfa@ukm.edu.my