Info Cuaca
SAUDARA PENGARANG
- AUKU berperanan sebagai punca kuasa tadbir IPTA selama dekad; pemansuhan menimbulkan risiko kekosongan perundangan.
- Kekosongan undang-undang boleh mencabar kesahihan ijazah, kelayakan graduan dan pengiktirafan di peringkat domestik dan antarabangsa.
- Status urus kewangan, perolehan dan kontrak universiti berisiko terjejas tanpa kerangka perundangan yang jelas.
- RPTM 2026-2035 dan cadangan One Higher Education Act diperlukan untuk menutup jurang tadbir urus dan memacu reformasi terancang.
Keputusan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU) secara menyeluruh baru-baru ini telah disambut baik oleh gerakan mahasiswa.
Namun, persoalan kritikal kini timbul dalam kalangan ahli akademik dan pentadbir institusi: Jika AUKU tiada, di manakah punca kuasa perundangan bagi penubuhan, perjawatan, dan pentadbiran universiti awam di negara ini?
Selama lebih 50 tahun, AUKU bukan sekadar akta yang mengawal selia tingkah laku mahasiswa, tetapi ia merupakan tunjang perundangan (punca kuasa) bagi pengurusan keseluruhan Institusi Pendidikan Tinggi Awam (IPTA).
Lanskap pendidikan tinggi di Malaysia sedang merentasi satu fasa peralihan struktur yang paling kritikal dan monumental dalam sejarah pascakemerdekaannya.
Pengumuman rasmi kerajaan untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU) secara menyeluruh telah mencetuskan pelbagai reaksi daripada keterujaan pergerakan mahasiswa yang menuntut kebebasan, sehinggalah kepada kegusaran pentadbir awam mengenai kekosongan perundangan.
Dekonstruksi Naratif Kawalan dan Realiti Perundangan AUKU 1971
Kebimbangan mengenai kehilangan punca kuasa ini telah disuarakan secara berulang kali oleh barisan pentadbir dan pakar pendidikan.
Ketua Pegawai Eksekutif Agensi Kelayakan Malaysia (MQA), Prof Datuk Dr Mohammad Shatar Sabran, memberikan penegasan bahawa setiap langkah untuk memansuhkan AUKU memerlukan penelitian komprehensif bagi mengelakkan jurang atau kelompangan tadbir urus (governance gap) dalam ekosistem pendidikan tinggi.
Jika AUKU terbatal tanpa penggantian yang tuntas pada detik pemansuhannya, universiti-universiti awam di Malaysia bakal terjerumus ke dalam krisis kelompangan perundangan (legal vacuum) yang serius.
Kesan rantaian atau kesan pengganda (multiplier effect) akibat situasi ini berpotensi membantutkan sistem penyampaian perkhidmatan pendidikan pada pelbagai dimensi struktur:
Dimensi pertama merangkumi keabsahan pengeluaran sijil akademik dan jaminan kualiti graduan. Setiap skrol ijazah yang dianugerahkan oleh institusi awam mendapat legitimasinya menerusi Perlembagaan Universiti, yang lazimnya diletakkan sebagai jadual atau instrumen subordinat di bawah AUKU.
Tanpa kewujudan akta induk, status keabsahan mana-mana jawatankuasa senat atau anugerah ijazah boleh dicabar di mahkamah, sekali gus menggugat pengiktirafan kelayakan tersebut di peringkat domestik dan pasaran antarabangsa.
Situasi ini mampu menjejaskan agenda kerajaan untuk menobatkan Malaysia sebagai hab pendidikan global yang dipercayai.
Dimensi kedua ialah pengurusan kelangsungan kewangan dan perolehan kerajaan. Universiti awam menguruskan peruntukan dana dari pembayar cukai yang bernilai berbilion ringgit setiap tahun.
AUKU menetapkan garis panduan berkanun bagi perbelanjaan, prosedur audit, keupayaan membuat pinjaman, dan kuasa untuk memeterai kontrak mengikat secara perundangan (seperti Memorandum Persefahaman atau perjanjian penyelidikan industri).
Terbatalnya punca kuasa ini bermakna keupayaan universiti untuk membuat bayaran pembekal atau membayar emolumen ribuan kakitangannya berada dalam zon kelabu di sisi undang-undang.
Dimensi ketiga membabitkan struktur sumber manusia, yang meliputi pelantikan hierarki pembuat dasar tertinggi.
Tanpa AUKU, semua lantikan dari peringkat Canselor, Pengerusi Lembaga Pengarah Universiti, Naib Canselor, barisan Timbalan Naib Canselor, sehinggalah kepada dekan-dekan dan profesor-profesor terdedah kepada risiko dianggap tidak sah, tidak diiktiraf, atau bertindak melampaui bidang kuasa (ultra vires).
Keutuhan pentadbiran sumber manusia ini adalah kritikal bagi mengekalkan kestabilan jentera kerajaan.
Pelan Transisi KPT: RPTM 2026-2035
Menyedari impak katastrofik sekiranya pemansuhan dibiarkan tanpa jaringan keselamatan dasar, Kementerian Pendidikan Tinggi telah menyusun pelan peralihan yang bukan bersifat defensif, sebaliknya bersifat proaktif dan memandang ke hadapan (forward-looking).
Usaha reformasi kerangka perundangan ini tidak dilaksanakan secara terpencil; sebaliknya, diintegrasikan ke dalam naskhah dasar utama negara, iaitu Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia (RPTM) 2026-2035.
RPTM 2026-2035 telah digubal sebagai dokumen haluan yang bakal mengemudi perancangan sepuluh tahun akan datang, memacu sebanyak 208 inisiatif strategik dan 10 Lonjakan yang bertindak sebagai pemangkin perubahan atau “game changer”.
Sebagai teras kepada pemansuhan AUKU di bawah fasa ‘Cetus’ RPTM 2026-2035, agenda kerajaan bersandar pada pembentukan rang undang-undang mega yang dijenamakan sebagai One Higher Education Act (Akta Satu Pendidikan Tinggi) atau OHEA.
Pengenalan undang-undang ini membawa implikasi falsafah dasar yang amat mendalam kerana ia bertujuan menghapuskan wujudnya fragmentasi dalam undang-undang pengajian tinggi di negara ini.
Kesimpulan dan Implikasi Strategik Penstrukturan Semula
Sebagai sintesis kepada seluruh perbincangan, pembubaran Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 mencatatkan episod terpenting pematangan institusi ilmiah dalam struktur pentadbiran sosial di Malaysia.
Miskonsepsi yang menjenamakan AUKU secara sewenang-wenangnya sebagai jentera “pengongkong” sahaja mesti diperbetulkan, memandangkan fungsi tunjangnya mendasari operasi legistlatif entiti universiti.
Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia (RPTM) 2026-2035 melalui instrumen pemusnahan kreatifnya, iaitu One Higher Education Act (OHEA), memperlihatkan langkah komprehensif, inklusif, dan teliti oleh pihak kerajaan dalam menstruktur semula ekosistem ini dari akar umbi.
Kerangka baharu harus menongkah arus perundangan silo, mencari titik pertembungan yang memayungi awam, swasta, dan TVET secara bersepadu tanpa meletakkan dasar secara semberono (one-size-fits-all).
Akhir sekali, transisi struktur daripada sistem pengurusan kampus konvensional memerlukan perubahan anjakan budaya (cultural shift). Pentadbir diwajibkan melepaskan amalan diktator berpusat dan berevolusi menjadi rakan pendidik rasional.
Dalam arena pelajar pula, penghijrahan mandat pergerakan daripada badan MPP yang diselia menuju fasa Kesatuan Mahasiswa bebas memerlukan pengurusan kebebasan berfikir yang terpandu oleh integriti undang-undang sivil. Kebebasan itu tidak diwariskan dengan sekelip mata; ia dikawal rapi oleh beban akauntabiliti.
Pemerkasaan menuntut semua warga universiti, pensyarah, pentadbir mahupun mahasiswa menolak hegemoni minda yang tertawan dan berdiri dengan kekuatan hujah intelektual agar fasa pendidikan pasca-AUKU ini merintis kegemilangan kemerdekaan universiti di dalam erti kata yang paling sejati.
Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan mahu pun pendirian rasmi RTM.
Dr. Amir Imran Zainoddin
Pensyarah Kanan (Pengurusan)
Fakulti Pengurusan dan Perniagaan
UiTM Cawangan Selangor, Kampus Puncak Alam
